Metsamor city

Գրական գործեր

Rut — Mon, 29 May 2023 13:43:56 GMT

ԳԱՅԼՆ ՈՒ ԷՇԸ
Գայլը մի օր գովեց էշին.
– Օ~, Սողոմոն Իմաստուն,
Ի`նչ ես կապել քեզ չոր փշին,
Երբ գարին է նույնիսկ թույն
Քեզ պես հսկա հանճարին:
Դու չամիչով պետք է սնվես,
Որ ուղեղդ թարմ մնա,
Որ քեզ նման էշեր ծնես,
Որ աշխարհը հիանա:
Դու չգիտես նույնիսկ գինը
Քո թանկագին սմբակի.
Չէ որ կրում է այն գիրը,
Սողոմոնի կնիքի:
Այնտեղ գրված է- կդառնաս
Դու անպայման շահնշահ,
Շրջապատված ամենահաս
Ջորիներով թիկնապահ:
Արի տանեմ, նստիր գահիդ,
Վայելիր սե~ր, մեծարա~նք,
Լսի`ր խորհուրդը ծեր գայլիդ,
Փալանդ թող, եկ, գնանք:
Դե` ինչ էշ էր կասեք անշուշտ,
Բայց տես բանը աշխարհի.
Պատասխանեց գայլին անկուշտ,
Էշը հոգնած ու բարի.
– Գնա, եղբայր, միտքդ գեշ է,
Հին առակից շահ չկա.
Հավիտյանս էշը` էշ է,
Շահնշահը` շահնշահ:
25.07.87թ.

ՇՈՒՆՆ ՈՒ ԴՈԴՈՇԸ
Ես հոգեբանի ժեստեր չեմ անում-
Փորձով է ծածկված կյանքիս առիքը:
Մեկ գերհոգնածի քունը չի տանում,
Մեկ էլ անբանի - լսենք առակը:

Ամբողջ օրը որս հալածած շունը,
Հոգնած կծկվել էր տան շեմքի առջև:
ՙԱղվեսը խաբեց՚: Չէր տանում քունը:
ՙԽաբեց լակոտիս իր պոչ` շեկ քուրջով՚:

Մեռնելու աստիճան քնել էր ուզում,
Սակայն ուղեղը դառնում էր բորբոք:
ՙԱխր ո`ւր էիր այդպես վռազում.
Չէ~, դեպքն այս մտքից դուրս չի գա երբեք՚:

Հիշեց, թե ինչպես այդ շեկ սատանան,
Իր քթի տակից պոչը փախցրեց,
Ինքն էլ- /լվերը վրան շատանան/-
Իր հիմար դունչը սզնու մեջ խրեց:

Այս մտքերի հետ - մի ժռոց լսվեց.
Դոդոշն էր, - Ի`նչ է, քունդ չի տանում:
Ես էլ մորեխի կոշտ ու չոր մսից
Այն չեմ - երկու ժամ պոչ էի ծամում:

Շունը ցնցվեց. ՙՆզովք` և սա` պոչ,
Աղվեսն է ճամփել- ստոր, խաբեբա:
Այնինչ դոդոշը թերևս անկոչ,
Բայց հյուր էր միմիայն ու փիլիսոփա:

Ահ, Տերն է տվել մեզ շունչ, կերպարանք,
Եվ լեզուներն են տարբեր` հաչ, կոչ, գոչ:
Նայիր, մենք ողորկ չինուհիներ ենք,
Իսկ դուք, բրդոտ եք դնչից մինչև պոչ:

Շունը գռմռաց,- գորտ քեզ եմ ասում,
Պիղծ միս ես, թե չէ կասեիր` մեղա:
Չքվիր, քեզ այգում օձն է սպասում,
Գնա ու նրա պոչի հետ խաղա:

Ու խորհեց շունը. ՙՍա է պատկերը.
Քո դուռն է կտրում մեծառեխ մի գորտ,
Եվ էլ ինքդ չես քո գլխի տերը:
Թեև ինքը ոչ պոչ ունի, ոչ պորտ:
2002

ԱԶԱՅԻՆ ԱՂԵՏԸ
Եթե առնետը հագնում է ֆրակ,
Օձիքին ունի թիթեռնիկ-փողկապ,
Ի’նչպես չգրես այդ մասին առակ,
Երբ մուսան է քո հետ կապում շաղկապ:

Ամերիկայից առնետն այդ նավով,
Հասել էր Փոթի ու հետո Նաիրի:
Այստեղ հակերից բաժանվեց ցավով.
ՙՕգնության ֆոնդին թող դժոխքն այրի՚:

Սակայն առնետը- առնետ է մնում,
Թեկուզ նա լինի հեռու Նյու-Յորքից,
Բնազդը նրան նկուղ է տանում.
– Ողջո`ւյն քաջերին իմ արյունակից:

Սա մուտք չէր, այլ մի իսկական ֆուրոր.
Շշմեց, շլացավ նկուղ-ոստանը:
Կանանց քայլքի մեջ զգացվեց շորոր,
Իրար խառնվեց ողջ գերդաստանը:

Կատակ բան հո չէ’ր- իրենց մերկ ցեղին,
Պատիվ էր բերել մի այդպիսի սիր:
Եվ խոսքս իրո`ք կլինի տեղին,
Եթե ասեմ, որ ծնվեց թաքուն սեր:

Սիրահարվեց ողջ գեղեցիկ սեռը.
Ծածուկ նայվածքնե~ր, օդային համաբույր
Ներկայացրեց իր հպարտ դստերը,
Դշխո-թագուհին. ՙՄեր թանկագին հյուր,

Հուսով եմ կընտրես մի տոհմիկ աղջկա
Քեզ կյանքի ընկեր: Մեզ մոտ` Ասիայում,
Նրբավարության ավանդույթ չկա:
Ո’վ էր այնտեղ ձեր շապիկն օսլայում:

Հե`յ, ծվծվացեք, նվագածուներ,
Պետք է հյուրի հետ մենք կադրիլ պարենք՚:
Օ~, առնետային ինչ ցնծություն էր:
Այստեղ պետք է մի զավեշտ պատկերենք.

Կրծողներն ունեն իրենց անուրջը`
Կրծել ինչ որ կա` ընկած թե կանգնած:
Այնպես որ- մինչև կադրիլի վերջը,
Առնետի վրա էլ շոր չմնաց:

Ու սովորական մի առնետ հառնեց`
Շեկ և տեղ-տեղ էլ` մաշկը մազաթափ:
Դշխոն ամոթից իր սիրտը բռնեց,
Իսկ մի գեր տիկին, ընկավ ուշաթափ:

Իսկ մի ծեր առնետ, որն ակնոց ուներ,
Այս դեպքն անվանեց ազգային աղետ.
ՙՊատկերացանո`ւմ եք թե ազգն ինչ կաներ,
Եթե շորով գար ֆալուսը ճաղատ՚:
15-27.07.97

Սեղմ շրջան

Rut — Mon, 29 May 2023 13:38:21 GMT

Վճռել եմ չնկճվել.
Խնդրեմ-համարեք ինձ
Անձրևից թոթափված ամպերի կշռավար:
Իսկ ես կասեմ, ահա’.
Դա ասել են նաև դաշտի շուշանները:
Կոչեք կենդանատյաց.
Իսկ ես ոզնիների /ոզնիներից ընծա/
Ստվերներից կարված զգեստով եմ միայն:
Կամ ինձանից խնդրեց ու չստացա’վ ծեր բուն
Իր թռիչքի յուղը…
Իսկ եթե ինձ սեփեք ճրագ գրվանի տակ.
Ցասկոտ պատասխանեմ.
և վարունգը ունի հասունացման շրջան…

Խորհուրդներ սկսնակներին-
Ինչպես չգրել վատ բանաստեղծություն

Վերցնում ես գրիչն ու թուղթը.
/սա դժվար մասն է. Եթե սրտումդ քոր չկա,
իսկ հոտառությանդ հիշողությունը
մայիսի դրասանգ ծաղկունքի հովտից
բույրեր չի բերում/
և սկսում ես ուղեղդ խառնշտել:
Հնարավոր է մի տպավորիչ պատկեր,
Մի օգտակար միտք պեղես. Զորօրինակ`
Էյֆելն իր աշտարակը ընձուղտից է գողացել…
Կամ` սա. մտքի տեսակարար կշռի բացահայտումը
Կստեղծեր արժեքների ստույգ համակարգ…
Ուզում ես լուսնի’ն չարչարել.
Խնդրեմ- այն անկեզ մորենին է`
Վառվում է ու չի այրվում…
Ահա այստեղ է, որ գրիչդ պետք է հապաղի,
Որովհետև լուսինն իր ոչ մի փուլում
Իսկի նման չէ մորենուն.
Մեկը թփուտ է, մյուսը մոլորակ…
Ուրեմն սպասիր պաղ աշնան կաղամբին…
Իսկ եթե հողի հետ սեր չունես,
Մասնակցիր մեր թաղի կլայեկագործ
Թորգոմ քեռու կայանալիք ձեռնարկին.
<<Մի հնար լիներ բարձրանայի
ու էդ` Աստծո սինի լուսնի աղավաղած
դեմքը կլայեկեի…>>:
Նկատի առնենք, որ ամպի հենքի վրա
Լուսինը սկավառակ է հիշեցնում…

ՀԱՅՈՑ ՀՆԱԳՈՒՅՆ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ (որոշ հիմնադրույթներ)

admin — Mon, 29 May 2023 13:37:49 GMT

Պատմական ճակատագրի բերումով մեր ժողովուրդը չի ժառանգել դարերի խորքից եկող ազգային գաղափարախոսություն, սակայն Հայաստանին վերաբերող հնագույն գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրությունը փաստում է վերջինիս գոյությունը դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջանում: Այսօր հնարավոր է ցույց տալ այն իրադարձություններն ու ժամանակաշրջանները, որոնք պատճառ դարձան կամ նպաստեցին այդ գաղափարախոսական համակարգի աստիճանական մոռացմանն ու անհետացմանը, ինչն առանձին քննության առարկա է և ստորև չի շոշափվի: Ներկա հրապարակմամբ կանդրադառնանք դեռևս վաղնջական ժամանակներում Հայաստանում գոյություն ունեցած գաղափարախոսության մի քանի հիմնադրույթների, որոնք վերականգնվում են թե’ հայկակական, թե’ օտար սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրության շնորհիվ:
Հնագույն գաղափարախոսության գլխավոր հիմնադրույթներից է եղել սրբազան հայրենիքի պաշտամունքը: Այստեղ հայրենիքը սոսկ արևի ներքո կենսապայմաններ ապահովող հողատարածք չէ, այլ մեծ միստիկական խորհուրդ ունեցող մի երկիր, որը մեծարվել է ոչ միայն իր բնակիչների, այլև հարևան ժողովուրդների կողմից: Որն էր այդ խորհուրդը:
Ըստ Ք. ա. 3-1-ին հազարամյակներից մեզ հասած շումերական, աքքադական, բաբելական, ուգարիթյան /հյուսիսային Սիրիա/ և հին եբրայական /աստվածաշնչային/ տեղեկությունների` նախքան մարդու արարումը Հայկական լեռնաշխարհը եղել է աստվածների բնակության վայր, ուր հիմնվել է դրախտը և որում արարվել են մարդկության առաջնեկները: Ժամանակներ անց նույն այդ տարածքը /համաշխարհային ջրհեղեղից հետո/ դարձել է մարդկության վերածննդի երկիրը, ուր կնքվել է Աստծո և մարդկանց միջև հավիտենական ուխտը: Նշված սկզբնաղբյուրներում Հայոց լեռնաշխարհը հայտնի է «անմահության երկիր», «աստվածային սուրբ օրինաց երկիր», «աստվածների կաճառ», «Եդեմ» և այլ պատվանուններով և մակդիրներով: Հնագույն պատկերացումների համաձայն, մեր երկրում էր պահվում անմահության գաղտնիքը, որը խորհրդանշող «անմահության ծաղկին»կամ կենաց ծառին»հասնելու համար, ըստ վիպական ավանդության, երկար դեգերել են հին աշխարհի նշանավորագույն դեմքեր Գիլգամեշն ու Ալեքսանդր Մակեդոնացին: Հայկական լեռնաշխարհը հայտնի էր նաև որպես իմաստության երկիր. այնտեղ էին պահվում բանականությունը խորհրդանշող բարու և չարի իմացության ծառը, «իմաստությունն ու արվեստը ցած են բերվել» այնտեղից, իսկ հնդկական մի ասքի համաձայն` «իմաստության քարը» գտնվում է Արարատի գագաթին…
Մյուս կարևոր հիմնադրույթը, որ արձանագրված ենք գտնում Միջագետքի վաղագույն բնակիչների` շումերների թողած գրական ժառանգության մեջ, մեր նախնիների աստվածընտրյալ ժողովուրդ լինելու մասին պատկերացումն է: Ըստ այդմ, նրանք ընտրյալներ են բնության և զարթոնքի աստծո, որն առանձնացրել էր իր ընտրյալներին հայկական լեռնաշխարհում ու վերջինս անմատչելի դարձրել անարժան մարդկության համար: Սա «ընտրյալ ժողովուրդ» հասկացության կիրառման հնագույն դեպքերից է, ընդ որում, ի տարբերություն մի շարք ժողովուրդների /Ճապոնացիներ, հրեաներ և այլն/, որոնք իրենք իրենց են համարում այդպիսին, մեր նախնիների ասվածընտրյալ լինելը վկայում են օտարները:
«Աստվածային սուրբ օրինաց երկրում» բնակվող մեր նախնիները ունեին իրենց երկիրն ու ընտրյալությանը պատշաճող վեհ առաքելություն` պահպանել աստվածաստեղծ սրբազան կարգերը երկրի վրա: Դա տեսանելի է դառնում նաև Ք. ա. 3-1-ին հազարամյակների մի շարք կարևոր պատմական իրադարձությունների հիշատակումից: Ք.ա. 24-րդ դ. Միջագետքում ստեղծվեց պատմությանը հայտնի առաջին բռնապետությունը` աքքադական արքայատան գլխավորությամբ, որի ներկայացուցիչ Նարամ-Սուենը /Ք. ա. 23-րդ դար/ կատարեց աննախադեպ սրբապղծություն: Առաջին անգամ պատմության մեջ մահկանացու արքան կործանեց բազմաթիվ տաճարներ և իրեն հռչակեց աստված /հայկական ավանդության Բելի պատմական նախատիպը/. նրա լծի տակ տառապող շումերներին օգնության են հասնում Հայկական լեռնաշխարհի 17 երկրների դաշինքի զորքերը և տապալում բռնակալի իշխանությունը: Ք. ա. 22-րդ դարավերջին Միջագետքում ստեղծված նոր բռնակալությունը /ՈՒրի 3-րդ դինաստիայի գլխավորությամբ/ կործանվեց Ք. ա. 21-րդ դարի վերջին, և դրանում ևս իրենց մասնակցությունն ունեցան հայաստանյան զորքերը: Հին Առաջավոր Ասիայի հաջորդ նշանավոր բռնապետությունը` Բաբելոնի 1-ին հարստության տերությունը /Ք. ա. 19-16-րդ դդ./ նույնպես կործանվեց հայաստանյան /կասիտական/ ռազմուժի շնորհիվ: Ք. ա. 2-րդ հազարամյակի վերջին Վանի թագավորությունը /ՈՒրարտուն/ զսպեց հզորացած Ասորեստանին, որը հայտնի էր իր բարբարոս ու անմարդկային բարքերով, ուստի պատահական չէ, որ Ք.ա. 6-րդ դարի սկզբին անօրենություններ գործող Բաբելոնի դեմ Երեմիա մարգարեն պատերազմի է կոչում «մեծ ու հին ժողովրդին հյուսիսի»` Արարատի, Միննիի և Ասքանազի թագավորություններին: Փաստորեն համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրանը հանդիսացած Առաջավոր Ասիայում Հայաստանի ժողովուրդը կատարում է աստվածաստեղծ սրբազան օրենքների պահապանի դեր, որտեղ ոտնահարվում էին դրանք, այնտեղ հայտնվում էին հայաստանյան զորքերն ու շտկում իրադրությունը:
Առանձնակի ուշադրության է արժանի հայրենի աստվածների ու պետության կապի մասին պատկերացումը մեր նախնյաց աշխարհընկալումներում: Պետական իշխանությունը ճանաչվել է աստվածաստեղծ, պետության գլուխ կանգնած արքաները` աստվածազուն: Հնագույն պատկերացման համաձայն` դյուցազուն արքաների հոգիները մահվանից հետո փոխադրվում էին աստվածների աշխարհ, որի արտացոլումն է թագավորական նախնիների պաշտամունքը հին Հայաստանում: Հատկանշելի է հին հայոց մեջ տարածված այն հավատամքը, որ թշնամիների դեմ պատերազմելիս նախ հայրենի աստվածներն էին հաղթանակում, հետո միայն արքան առաջնորդում էր բանակը` տիրանալու սրբագործված հաղթանակին: Այդ պատկերացումն արտահայտված է Վանի թագավորության բազմաթիվ արձանագրություններում, որոնց սկզբնամասում նշվում է Խալդի գերագույն աստծո հաղթարշավի, մի շարք երկրներ իր զենքին ենթարկելու մասին, ապա նույնը վերապատմվում է արշավող արքայի մասին, որն այդ մեծագործությունները կատարել է «Խալդյան զորությամբ»: Այս հավատամքի ձևակերպումը, կատարված հայոց վերջին` Արձան քրմապետի որդու կողմից, մեզ են հասել Հովհան Մամիկոնյանի «Տարոնի պատմության՚» էջերում . «… այս 40 տարի է, ինչ ծառայում ենք մեր մեծ աստվածներին և քաջ գիտենք զորությունը նրանց: Գիտենք, որ իրենց սպասավորների, պաշտողների թշնամիների դեմ իրենք են մարտնչում»…
Աստված-ժողովուրդ-անհատ հարաբերության մեջ ժողովուրդը դիտվել է իբրև աստվածազուն հսկայից /Հայկ նահապետից/ սերված ազգակից, արյունակից անհատների ընդհանրություն: Ժողովրդի յուրաքանչյուր ներկայացուցիչ իր երկրային կյանքի ընթացքում հովանավորվում էր որևէ աստծուց կամ ոգուց /աստվածությունից/, որի նկատմամբ էլ նա ուներ որոշակի պարտավորություններ, մի տեսակ անհատական առաքելություն: Այս հավատքի արտահայտություններից է Վանի թագավորության սեպագիր սալիկներում հանդիպող «թո’ղ հաճելի լինի կյանքը քո աստծուն» բարեմաղթանքի բանաձևը:
Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքի ուսումնասիրությամբ պարզ է դառնում բարու և չարի հոգևոր ընկալման կարևոր մի առանձնահատկությունը մեր նախնյաց մոտ: Հարևան ժողովուրդների դիցարաններում հանդիպում ենք բազմաթիվ չար ու չարագործ աստվածների, իսկ հայերին այնքան մոտ պարսիկների զրադաշտական կրոնում գերագույն բարի աստված Ահուրա Մազդային հավասար դիրք ուներ գերագույն չար աստված Ահրիմանը: Հայոց դիցաբանության մեջ ոչ միայն հավասար չեն ընկալվել բարին ու չարը, այլև ընդհանրապես չկան չար կամ չարագործ աստվածներ: Մեր հին հավատքում կային միայն չար ոգիներ, որոնց հակակշիռ էին բարի ոգիները: Հատկանշական է, որ անգամ անդրաշխարհի աստվածը չի կրում բացասական գծեր: Վաղ միջնադարյան մատենագրության մեջ նա հայտնի է Ս/պ/անդարամետ անունով, որն ակնհայտ պարսկական փոխառություն է /Սպենտա Արմաիտիից/. այն, որ միջագետքյան ստորերկրյա թագավորության տիրակալ ներգալի անունը Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանության մեջ փոխարինված է Անգեղով /իր համարժեքով/, թույլ է տալիս եզրակացնելու, որ վերջինս եղել է անդրաշխարհի աստվածը հայոց հին հավատքում: Իսկ Տորք Անգեղը /Անգեղյան/, չնայած իր կոպիտ ու տգեղ արտաքինին, վիթխարի ուժի տեր հսկա էր, որը ժայռեր էր նետում Հայոց երկրի դեմ պատերազմի եկած թշնամի նավերի վրա` խորտակելով դրանք /սա ևս աստված-հայրենիք կապի դրսևորման ուշագրավ մի փաստ է/: Հայոց հին աստվածները իրենց ժողովրդին շնորհում էին բարօրություն, լիություն, արիություն, սեր, գեղեցկություն, արդարություն, անմար լույս ու կրակ, հովանավորում ընտանեկան օջախը, դպրությունն ու ամենայն բարիք: /Սա, թերևս, Հայաստանում քրիստոնեության ընդունմանը նպաստող կարևոր հոգևոր նախադրյալներից էր/: Հայոց դիցարանում չկային չար աստվածներ. չարը չէր կարող աստվածացվել հայի կողմից…
Թերթելով հայ և օտար մատենագրության էջերը` տեսնում ենք, որ մեր նախնիներին հնագույն շրջանում բնորոշ է եղել ազգի ազատության բացարձակ ըմբռնումը, իսկ հանդուրժողականությունը, օտարամոլությունը, «որտեղ հաց, այնտեղ կաց» ու նման ցածրակարգ ընկալումները հետագա դարերի խեղումների արդյունք են: Հայը, որ չէր հանդուրժում անգամ հարևան երկրում աստված-ընդդեմ երևույթները, չէր կարող իր երկրի ու ժողովրդի ազատությունը չդարձնել բացարձակ արժեք: Հայկ նահապետը մերժում է համընդհանուր գերիշխանության հասած Բելի առաջարկը` արտոնյալ պայմաններով ապրելու իր տերության սահմաններում, և բնակվում իր հայրերի երկրում /Հարք/: Արամ նահապետը «լավ էր համարում հայրենիքի համար մեռնել, քան տեսնել, թե ինչպես օտարացեղ ազգերը ոտնակոխ են անում իր հայրենիքի սահմանները և օտարները տիրում են իր արյունակից հարազատների վրա» /Խորենացի/: Իսկ հույն պատմիչ Քսենոֆոնի /Ք. ա. 5-4-րդ դդ./ հաղորդման համաձայն` հայոց արքան, որը միայն հարկատու էր Մարաստանին, ապստամբել էր վերջինիս դեմ` պատճառաբանելով. «Ես ազատության էի ձգտում, որովհետև լավ էի համարում, որ թե ինքս ազատ լինեմ և թե որդիներիս ազատություն թողնեմ»: Վկայակոչված երեք փաստերն էլ բավական են հասկանալու, որ մեր նախնիների համար հավասարապես մերժելի են եղել թե’ օտարության մեջ բնակվելը` անգամ ամենաարտոնյալ պայմաններով, թե’ հայրենի երկրում ամենափոքր իսկ հպատակությունն օտարին, իսկ հանուն հայրենիքի ազատության պայքարը մղվել է անվերապահ սկզբունքով` «կամ հաղթություն, կամ հաղթական մահ» /Գարեգին Նժդեհ/…
Ավարտելով այս հակիրճ հաղորդումը` կրկին շեշտենք, որ այսօր հնարավոր է վերականգնել հին Հայաստանում գոյություն ունեցած գաղափարախոսական համակարգի բազմաթիվ հիմնադրույթներ: Դրանցից միայն յոթին համառոտակի անդրադարձանք այստեղ:

Արտակ Մովսիսյան
Պատմական գիտությունների թեկնածու
ԵՊՀ Հայոց պատմության ամբիոնի դոցենտ,
ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող
Տպագրվել է «Հայաստանի Հանրապետություն» պաշտոնաթերթում,
2002 թ., 4 մայիսի, թիվ 80-81 (2973-2974)

Առականի

Rut — Wed, 29 Jun 2011 14:30:00 GMT

ԱՐՔԱՅԱԴՈՒՍՏՐԸ
Շերեփուկն էր լողում լճում
Ու քթի տակ երգ մրմնջում.
– Ձկների մեջ ես մի հատ եմ,
Լիճ- մատանու անգին ակն եմ,
Վաղը, այո` կմեծանամ
Եվ թագուհի ձուկ կդառնամ:
Մեծանում էր նա օրեցօր,
Երգեր երգում թե հին, թե նոր,
Երգի հետ կապն իր չէր խզում,
Թեև ձայնն էր արդեն խզվում:
– Կդառնամ ես կռվակեռաս,
Կառքերն առած կգան դուռս
Եվ մրահոն և առնական
Կտրիճ տղերք արքայական:
Կկարկառեմ սակայն ձեռքս,
Որ մեծ լինի առքս ու փառքս,
Արքայորդուն հուրաչ հուրեր:
Եվ երգում էր տիվ ու գիշեր:
Մինչև մի օր տեսան նրան.
Դարձած մի գորտ մեծաբերան:
26.07.87թ.

ԲՈՐԵՆԻՆ ՈՒ ՎԱԳՐԸ
Առյուծի զարմը նստել էր ճաշի,
Ճաշը գոմեշ էր մի սևակաշի:
Եվ երբ բոլորը կերա~ն, լիացա~ն,
Արմավենու զով շուքի տակ անցան,
Լեշին մոտեցավ քաղցած բորենին,
Սկսեց լափել ոսկորն ու կաշին:
Անցնում էր վագրը:
– Եկ, եղբայր վագր, շա`տ չես ուշացել,
Ու թեև ես դեռ լավ չեմ կշտացել,
Բայց ասում են` ով հյուրասեր լինի,
Գիշերը հանգիստ խղճով կքնի:
– Շնորհակալ եմ,- վագրը որոտաց,
– Իրոք ես դրա համար չեմ ծնված:
Իմն աղեղնավիզ ցուլն է կենդանի
Եվ եթե մի օր կերս այս լինի,
Թող ինձ անվանեն քոսոտ բորենի:
30.08.87թ.

ԱՄՊՆ ՈՒ ՍԱՐԸ
Ամպը մոտեցավ փաթաթվեց սարին.
– Ահա եկավ ու բոլորեց տարին,
Մեր հարկը ինչո’ւ չես տալիս, այ սար.
Թե’ քեզ դարձնեմ հողին հավասար,
Որոտ ու կայծակ թափելով գլխիդ:
Բեր, քեզնից կուզեմ մի դեզ մալաքիդ,
Անքանակ ոսկի, զմրուխտ, ադամանդ:
Բ`աց գանձատունդ:
– Խղճա, օ մեծ ամպ, քո պարտապանին,
Բայց գանձատունս հսկում է քամին,
Լուր եմ ուղարկել` շուտով նա կգա
Եվ քո ոսկին ու հակինթը կտա:
Ու երբ սուրալով քամին սար գնաց,
Խեղճ ամպից միայն թաց տեղը մնաց:
Դու միայն ամուր կպիր քո հողին-
Ժամանակն ի չիք կանի ոսոխին:

ԳՆԴԱՍԵՂՆ ՈՒ ԱՍԵՂԸ
Գնդասեղն էր ձեռք առնում ասեղին:
– Այդ թելն ինչո’ւ ես կպցրել պոչիդ,
Ինչ է ծովերում չկա’ մարգարիտ:
Տես, ոնց եմ զուգվել ես տեղը տեղին:
Կարկատանդ թող, իմ գեղեցկուհի,
Եկ այս փողկապին բազմենք միասին,
Ես` քեզ` թագավոր, դու ինձ թագուհի
Ես քեզ` արեգակ և դու ինձ լուսին:
Ասեղն ամոթից մի օր թաքնվեց:
Եվ երբ տիրուհին նրանց չգտավ,
Հանկարծ գնդասեղն իր միտը ընկավ
Վերցրեց, տնտղեց` անօգուտ մի բան,
Եվ զայրույթից այն երկու կես արվեց:

ԱՌԱԿՍ ՄԵԶ ՑՈՒՑԱՆԵ
ԱՐՔԱՅԱԶՆ ՀԱՂԱՐՋԵՆԻՆ
Այգու մի անձուկ, ստվերով մասում,
Տերը տնկեց մի հաղարջենու թուփ,
Եվ դեռ չկպած, աչքերը դեռ խուփ,
Տեսեք ծառերին նա ինչ է ասում:

– Թագավորական, հին տոհմից ենք մենք,
Ամբողջ անտառն է մեզ երկրպագում,
Իսկ թե ինչ քաղցր պտուղներ ունենք,
Այդ մասին արջն է ասում իր երգում:

Ես զարմանում եմ,- անցավ նա առաջ-
Հսկա ծառեր ենք ապրած մի-մի դար
Եվ չեք կռահել մեր մեծ տան առաջ,
Հարճեր ուղարկել` ձեր շիվը դալար:

Օ~, իմ փշամատ քույր ու եղբայրներ,
Ձեր մագլցարան ծառերը դեռ կա’ն,
Արդյոք հղո’ւմ եք կծու համբույրներ
Նրանց, ովքեր ձեր փշերը կգան:

Այստեղ տանձենին էլ չհամբերեց.
– Ձա°գ, դու պատահմամբ թուփը չե’ս լինի
Այն մացառուտի, ում պտուղներից
Թզուկներն են հար պատրաստում գինի:
10-11.07.97

ՃՐԱԳԹԱԹՆ ՈՒ ՃՐԱԳԸ
Ճրագթաթը լեզու ելավ
Ու ճրագին. ՙլսիր ցմփոր,
Հոգիս կերար, էլ բավ եղավ.
Նստած գլխիս տարին բոլոր,

Լուսավորիչ ես ձևանում,
Երդվում են քո լույսով մարդիկ,
Իսկ ինձ համալ են անվանում:
Այ վերջանան դրանց որդիք:

Էությունդ եթե պարզեն-
Տարողություն ես լոկ նավթի:
Ու ապակիդ եթե ջարդեն-
Ծուխդ աշխարհը կզավթի:

Եվ ճրագը չդիմացավ.
– Չարն է սրտիդ նստած, ով վատ
Երբ մարդն ինձ միտք հղացավ,
Աշխարհում չկար ճրագթաթ:
10-11.07.97